خود کنترلی و نقش روزه در کنترل رفتارهای انحرافی
خود کنترلی و تأثیر روزه در کنترل رفتارها
خود کنترلی یا Self Control را میتوان مهمترین واژه در روانشناسی دانست. چرا که بیشتر رفتارهای انحرافی فرد از عدم خود کنترلی نشأت میگیرد. روزه یکی از بهترین راهها برای خود کنترلی میباشد زیرا تیشه به ریشه تمامی رفتارهای انحرافی فرد میزند. بههمینمنظور قصد داریم عنوان مقاله این هفته سایت انگیزشی بازتاب باور را به خود کنترلی و نقش روزه در کنترل رفتارهای انحرافی اختصاص دهیم.
فهرست مطالب
Toggle
خود کنترلی چیست؟
قبل از هر چیزی لازم است بدانیم خود کنترلی چیست؟
خود کنترلی به توانایی کنترل رفتار و جهتدار کردن آن برای رسیدن به یک هدف خاص و پرهیز از وسوسه و گفتوگوهای منفی میگویند. برای مثال روزه گرفتن باعث تقویت اراده و ساکت نمودن گفتوگوها وسوسههای منفی میگردد. در اینجا تقویت اراده و جهتدار کردن رفتار، ساکت نمودن گفتوگوهای ذهنی و پرهیز از وسوسه می باشد.
تأثیر روزه بر کنترل رفتار
اجازه دهید این بخش را با آیهای از قرآن کریم آغاز کنیم؛ خداوند در سوره بقره آیه 183 می فرماید:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
ای افرادی که ایمان آوردهاید! روزه بر شما نوشته شده، همانگونه که بر کسانی که قبل از شما بودند نوشته شد؛ تا پرهیزکار شوید.
اگر با دقت به معنی این آیه توجه کنیم به این نکته میرسیم که روزه دقیقاً همان مفهوم خود کنترلی است. همانگونه که در توضیحات بالا نیز به تعریف خود کنترلی اشاره کردیم، خود کنترلی همان پرهیز از کارها و وسوسههای منفی است. افراد روزهدار با توجه به عقاید و باورهای خالصی که دارند اصولاً رفتارهای انحرافی و گفتوگوهای منفی که در اسلام به اسم نجواهای شیطان نام برده میشود، را بهخوبی کنترل میکنند.
روزه نه تنها در دین اسلام، بلکه در سایر ادیان نیز از آن بهعنوان بهترین راه برای کنترل کردن لذتهای زودگذر و تزکیه نفس یاد میکنند. برای مثال گاندی در طول سال در روزهای مشخص هفته روزه بود و بهعنوان یکی از بهترین راهها برای نمود و رشد نام میبرد.
چرا روزه باعث خود کنترلی میشود؟
اگر بخواهیم مبحث روزه را کامل زیر ذرهبین قرار دهیم یقیناً باید دهها مقاله در چند ماه منتشر کنیم، اما مبحثی که به این مقاله مرتبط است نقش روزه در خود کنترلی و جهتدار کردن رفتارها است .
کنترل احساسات و هیجانات نیازمند توانایی فردی است که همواره بهدلیل کسب پاداشها یا جلوگیری از بسیاری از مجازاتها انجام میدهد. اصطلاح روانشناسی این تعریف (self-regulation) که در زبان فارسی با نام خود تنظیمی آماده است.
خودکنترلی در اسلام
همانگونه که در توضیحات بالا نیز اشاره کردیم خودکنترلی یکی از مهمترین تکنیکها برای مدیریت بر خویشتن است. زمانیکه فرد بتواند این ویژگی را تقویت کند بهراحتی میتواند از رفتارهای انحرافی دوری کند. دراینموقع است که فرد به هر آنچه میخواهد میرسد.
برای مثال در آموزههای دینی رسیدن به کمال و در روانشناسی تحقق اهداف را میتوانیم مهمترین بازخورد خود کنترلی بدانیم.
بیایید با هم ارزش و جایگاه کسی که خودکنترلی را تقویت میکند نزد خدا را بررسی کنیم. همانگونه که در توضیحات فوق نیز به معنی خودکنترلی اشاره کردیم درواقع همان پرهیز از کارها و رفتارهای ناشایست است و قرآن کریم از این افراد به عنوان پرهیزکار نام میبرد.
خداوند در قرآن کریم میفرماید:
إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ ۚ
در حقيقت ارجمندترين شما نزد خدا پرهيزگارترين شماست.
درواقع بزرگترین ثمره خودکنترلی، تقواست و این دو با هم رابطه کاملاً مستقیم دارند. بهایندلیل است بارها در مقالات سایت بازتاب باور به این نکته اشاره کردهایم که بزرگترین راهنمای بشریت کتاب قرآن کریم است زیرا تمامی مواردی که برای رشد انسان لازم است را میتوان در قرآن یافت.
همچنین خداوند در سوره شمس آیه 9 میفرماید:
قَدْ أَفْلَحَ مَن زَكَّاهَا
هر کس نفس خود را پاک و تزکیه کرده، رستگار شده
اجازه دهید در این بخش سری به دیوان سعدی شیرازی بیندازیم تا ببینیم به چه زیبایی به تأثیر روزه در خود کنترلی اشاره کرده است.
اندرون از طعام خالی دار/ تا در او نور معرفت بینی
تهی از حکمتی به علت آن/ که پُری از طعام، تابینی
این ابیات به حدی واضح و شیوا سروده شده که در این مورد نیازی به توضیح نیست.
راههای تقویت خود کنترلی
در این بخش قصد داریم به راههای تقویت خودکنترلی بپردازیم. هرچند در بخشهای مختلف همین مقاله به تأثیر روزه بر خودکنترلی اشاره کردیم اما از آنجا که بیشتر کاربران گرامی مستقیماً سراغ راه کارها میآیند، لازم میدانیم در این قسمت نیز به این مورد اشاره کنیم.

- روزه
یکی از بهترین راه برای تقویت اراده و خود کنترلی، روزه است. افراد روزهدار بهواسطه اعتقاد و باور خالص خود افرادی پرهیزکار و با تقوا هستند که در طول روز اجازه پردازش مغز خود روی افکار منفی را نمیدهند. از آنجا که نفس هر کس راه هدایت، تغییر و رشد فردی او میباشد به کمک روزه می توان به تزکیه نفس پرداخت، عنوان مقاله نیز حاکی از اهمیت این مسئله است.
- تقویت اراده
هرچند افراد با کمک روزه بهصورت ناخودآگاه شاهد تقویت اراده خود هستند اما افرادی که بنا به هر دلیلی تمایلی به استفاده از تکنیک اول را ندارند میتوانند راههای تقویت اراده را امتحان کنند. ما بهصورت کامل این مبحث را زیر ذرهبین قرار دادهایم. کافی است برای مطالعه مقاله تقویت اراده اینجا کلیک کنید.
- هدفگذاری صحیح
افرادی که برای خود در زندگی اهداف کوتاهمدت یا بلندمدت انتخاب کردهاند از خود کنترلی بالایی برخوردار هستند، هنگامیکه ما برای زمان مشخصی هدفگذاری میکنیم و هدفهایمان را مشخص میکنیم، ضمیر ناخودآگاهِ ما هم شروع به برنامهریزی میکند و مطابق یک برنامه خاص، ما را بهسمت هدفمان هدایت میکند. همین امر کافی لست که رفتار و اعمال فرد جهتدار شده و از انجام کارهای بیهوده سرباز زند.
درباره یه همفرکانسی
تمامی اتفاقات زندگی تو، حاصل بازتابِ باورِ توست. در هر شرایطی که هستی خودت انتخاب کردی حضور تو اینجا اتفاقی نیست، تو خواهان تغییر و تحول بوده ای، کائنات هم به درخواست پاسخ داده است.
نوشته های بیشتر از یه همفرکانسی20 دیدگاه
به گفتگوی ما بپیوندید و دیدگاه خود را با ما در میان بگذارید.

واقعاً عالی بود! این مقاله خیلی بهم انگیزه داد که روزه رو نه فقط یه عبادت، بلکه یه تمرین قدرتمند برای خودکنترلی ببینم. هر روز با روزه گرفتن، ارادهام قویتر میشه و باورهای مثبت رو تو ذهنم تقویت میکنم. ممنون از این محتوای ارزشمند.
من خودم ماه رمضون که روزه میگیرم، یه کنترل عجیبی رو اعصاب و حرف زدنم پیدا میکنم. مثلاً قبلاً سر کوچکترین چیزی زود عصبانی میشدم، اما روزه باعث شد یاد بگیرم جلوی واکنشهای اضافی رو بگیرم و واقعاً خودکنترلی رو تمرین کنم.
سلام! ممنون از مقاله خوبتون. یه سوال برام پیش اومد، اون جایی که گفتید روزه در سایر ادیان مثل گاندی هم برای کنترل لذتهای زودگذر استفاده میشه. واقعاً جالبه، ولی میخواستم بدونم آیا توی اون ادیان هم هدف اصلی روزه دقیقاً همون خودکنترلی هست یا مثلاً یه جنبه دیگه هم داره؟ مثلاً توی مسیحیت روزه بیشتر برای توبه و پاکسازی روحی نیست؟ یا اینکه بازم روی کنترل رفتار تأکید داره؟
مقاله خوبی بود ولی کاش راهکار عملی هم میدادید برای بعد از ماه رمضان.
واقعا این مقاله یادم انداخت که تو محیط کار چقدر خودکنترلی لازمه. مثلا وقتی یه همکار اعصابت رو بهم میریزه یا یه کار اشتباه ازت میخوان، اگه روزه باشی یه جورایی راحتتر میتونی خودت رو کنترل کنی و حرف نسنجیده نزنی. تجربه خودمه که ماه رمضان سر کار خیلی کمتر درگیر حاشیه میشم.
واقعاً مقالهای بود که همین الان بهش نیاز داشتم. اینکه روزه رو اینقدر دقیق به خودکنترلی و مهار وسوسهها ربط دادین، خیلی بهم انگیزه داد که این ماه رمضان رو جدیتر از قبل بگیرم. ممنون از محتوای ارزشمندتون🙏🏻
سلام. واقعاً ممنون از این مقاله عالی. خیلی بهم انگیزه داد که امسال روزه رو جدیتر بگیرم. همیشه فکر میکردم روزه فقط گرسنگی کشیدنه اما با خوندن این مقاله فهمیدم چقدر میتونه روی خودکنترلی و کنترل رفتارهای انحرافی تاثیر بذاره. مخصوصاً اون جایی که اشاره کردید به آیه قرآن و حرف گاندی، خیلی جالب بود. به نظرم همه ما تو زندگی روزمره نیاز به این خودکنترلی داریم. دمتون گرم.
ممنون، واقعاً انگیزه گرفتم برای روزه و کنترل رفتار.
توی مقاله گفتید روزه تیشه به ریشه رفتارهای انحرافی میزنه، ولی سوال اینه که بعد از ماه رمضان چطور این خودکنترلی رو حفظ کنیم؟ خیلیا توی ماه رمضان خوبن ولی بعدش برمیگردن به حالت قبلی. به نظر من باید یه راهکار عملی هم برای بقیه سال بگید.
سلام. مطلب خیلی خوبی بود، مخصوصاً این بخشش که گفتید روزه دقیقاً همون خودکنترلیه. راستش این برام یاد یه خاطره افتاد؛ چند وقت پیش تو صف نانوایی یهو یه آقایی شروع کرد به پرخاشگری و به همه بیاحترامی میکرد. همهمون کلافه شدیم ولی یه پیرمرد جلومون وایساده بود و با یه لبخند گفت: «داداش، روزهایم، بذار این ماه رمضان رو بهونهای کنیم برای اینکه حرفهامون و رفتارمون رو کنترل کنیم.» واقعاً همون لحظه دیدم که چقدر روزه میتونه جلوی این رفتارهای انحرافی و نجواهای شیطانی رو بگیره. من خودم معمولاً تو این جور مواقع زود از کوره درمیرم، ولی اون روز واقعاً حس کردم روزه فقط نخوردن و نیاشامیدن نیست، بلکه یه تمرین واقعیه برای اینکه ارادهمون قوی بشه و جلوی وسوسهها و گفتگوهای منفی ذهنمون رو بگیریم. ممنون از مقاله خوبتون، واقعاً یادآوری کرد که چرا این همه روی خودکنترلی و روزه تأکید شده.
کاش به تأثیر روزه بر ترک عادتهای بد مثل پرخوری هم اشاره میکردی.
کاش چندتا مثال عملی از خودکنترلی تو روزهداری میزدید.
مقاله خوبی بود ولی کاش به این نکته هم اشاره میکرد که خیلی از آدما فقط تو ماه رمضان کنترل خودشون رو حفظ میکنن و بعد از عید دوباره برمیگردن به همون رفتارای قبلی! به نظرتون راهکار پایداری هم داره؟
واقعا مقاله خوبی بود و نکتهی جالبی داشت. اینکه روزه رو فقط یه عبادت خشک و خالی نمیبینید و به جنبهی روانشناختی و خودکنترلیش میپردازید، برام خیلی جذاب بود. مخصوصاً اشارهتون به آیه ۱۸۳ بقره که هدف روزه رو تقوا و پرهیزکاری معرفی میکنه، خیلی به جا بود.
اما یه نکتهای که فکر میکنم توی مقاله جای خالیش حس میشد، اینه که فقط به تأثیر روزه در *طول* ماه رمضان اشاره کردید. سوال اصلی من اینه که چطور میشه این خودکنترلی رو *بعد* از رمضان هم حفظ کرد؟ خیلی از ماها تجربه کردیم که یه هفته بعد از عید، دوباره همه چی به روال قبل برمیگرده و انگار نه انگار که یه ماه تمرین صبر و اراده داشتیم. یعنی چه سازوکاری وجود داره که این تقویت اراده، دائمی بشه و فقط به یه بازهی زمانی محدود خلاصه نشه؟ به نظر من اگه به این چالش اجرایی هم پرداخته میشد، مقالهتون خیلی کاملتر و کاربردیتر میشد. ممنون از زحمتی که کشیدید.
پارسال یه هدف کوتاه مدت گذاشته بودم ماه رمضون سیگارمو کم کنم همین که گفتین ضمیر ناخوداگاه برنامه ریزی میکنه واقعا برام اتفاق افتاد و تونستم کنترلش کنم 👌
این راهکار تکراری روزه واسه درس جواب میده؟ 😅
حرفتون درباره اون قسمت لعلکم تتقون رو قبول دارم ولی خداییش تو عمل خیلی سخته. من خودم وقتی روزه ام کلا آستانه تحملم میاد پایین و اصلا خود کنترلی برام نمیمونه. تئوریش قشنگه ولی واقعا تا افطار فقط سعی میکنم با کسی حرف نزنم که دعوا نشه
ایده ارتباط روزه با خود تنظیمی واقعا بهم انگیزه داد خیلی باحال بود. شما گفتین کنترل احساسات بخاطر پاداش یا فرار از مجازات انجام میشه. پس این خودکنترلی که تو روزه بخاطر یه پاداش معنوی و درونی ایجاد میشه چطور میتونه تو رفتارای دیگه هم پایدار بمونه؟
من کلا هر راهکار علمی برای کنترل رفتار ببینم اول رو خودم امتحان میکنم و اینکه گفتین ثمره خودکنترلی تقواست دقیقا درسته. پارسال ماه رمضون فهمیدم وقتی روزه ام خیلی راحت تر جلو عصبانیتمو تو ترافیک میگیرم انگار همون تقوا مثل یه ترمز عمل میکنه 👌
پا کتاب ترکیده بودم واقعا ولی حرفتون که گفتین ثمره خودکنترلی تقواست قشنگ به دلم نشست. خودم وقتی روزه ام خیلی راحت تر جلوی چک کردن گوشیمو میگیرم